GOZLERDE BUYUME –GRAVES OFTALMOPATISI
Goz Belirtileri hangi hastalarda olur:
Gozlerde buyume ve goz etrafinda sislik sadece Graves hastalarinda (tiroid bezi fazla calisan) olan bir durumdur. Hashimoto hastalarinda olursa da cok nadirdir; diger tiroid hastaliklarinda gorulmez. Gozlerinde buyume olan ve kan T3 ve T4 hormonlari yuksek bir kiside Graves hastaligi mutlaka vardir. Bununla beraber gozlerde buyume Graves hastalarinin hepsinde ortaya cikmaz.
Graves hastalarinin bazilarinda gorulen gozlerde buyume veya gozlerin one dogru firlamasi veya cikmasi hastaligina tip dilinde ‘’Graves oftalmopatisi’’’ adi verilir. Bu hastaliga ‘’tiroid goz hastaligi’’ da denir. Bu hastalikta gozun arkasindaki yag dokusunda artma, goz kaslarinda sisme ve goz etrafindaki yumusak dokularda sislik olmaktadir. Hastaligin ortaya cikisi kisiden kisiye degisik bir seyir gostermektedir. Bazi hastalarda kandaki T4 ve T3 hormonlari yukseldikten kisa zaman sonra goz belirtileri ortaya cikarken bazi hastalarda uzun yillar cok ufak degisiklikler gozlenmektedir. Diger bir deyimle oftalmopatinin yani goz belirtilerinin ne zaman ve nasil ortaya cikacagi tam olarak bilinmemektedir.
Goz belirtileri ile tiroid hastaligi iliskisi nasildir?
Graves oftalmopatisi % 40 hastada hipertiroidi hastaligi (tiroid hormonlarinda yukseklik) basladiginda birlikte veya ayni anda ortaya cikarken, % 40 hastada hipertiroidi basladiktan bir sure sonra ortaya cikar. Hastalarin % 20’sinde ise once gozlerde buyume (oftalmopati) olusur sonra hipertiroidi gelisir. Tiroid hormonlari daha once ve halen normal oldugu halde goz belirtileri olan kisiler olabilir. Bu hastaliga tip dilinde ‘’ Otiroid Graves Oftalmopatisi’’ denir. Bunun anlami tiroid hormonlarinin normal olmasina karsilik gizli tiroid hastaligi nedeniyle goz buyumesinin olmasi durumudur ve nadir gorulur ( Bu tur hastalik oftalmopatili olgularin % 3’nu olusturur).
Goz belirtileri Nasil Seyreder?
Goz belirtileri % 85-95 hastada her iki gozde, % 5-15 hastada ise tek gozde olur.
Goz belirtileri % 3-5 hastada ciddi olmakta ve hastalik siddetli seyretmektedir, ancak cogu hastada hastaligin seyri cok iyi olmakta ve tedaviden fayda gormektedirler.
Oftalmopati kadinlarda daha sik gorulmekte (kadin/erkek orani 1.8-2.8/1‘dir), yaslilarda ve erkeklerde oldugunda ise daha siddetli seyretmektedir.
Gozlerdeki buyume veya hastalik % 66 hastada, yani cogu kiside, hipertiroidi tedavisi sirasinda (Propiltiourasil veya Metimazol ilaclari kullanirken) duzelir ve gerileme olur, ancak % 8’inde duzelme olmaz ve goz belirtilerinde artma olabilir. Bu nedenle tiroid hormonlarinin normal seviyeye getirilmesi goz hastaligi icin cok onemlidir.
Tiroid bezine bagli olarak goz hastaligi olan kisilerde su sikayetler bulunur:
1. Yukari, asagi, yana bakista gozde agri olmasi.
2. Gozde kuruma, kasinti, kuruluk ve kontak lens takmada zorluk.
3. Gozde ve etrafindaki dokularda iltihap ve sisme
4. Gozlerin kanlanmasi
5. Bazen cift gorme
6. Gormede bozukluk
Teshis Nasil yapilir?
Oftalmopati her iki gozde oldugunda tani yonunden problem pek olmaz. Ancak tek gozde olmasi durumunda diger nedenler mutlaka ekarte edilmelidir. Bu kisilerde once Graves hastaligi olup olmadigi tiroid hormon tetkikleri ile arastirilir. Daha sonra goze yonelik tomografi veya MR cekimi yapilir. Boylece bu belirtilere neden olabilecek tumorler, aksiyal myopi, iltihabi baska hastaliklar, kist, anevrizma denilen kan damarlarinin balonlasmasi ve lenfoma adi verilen bir kanser turu gibi hastaliklarin olup olmadigi arastirilir. Tam kan tetkiki yapilarak kan hastaligi olup olmadigi arastirilir.
Graves oftalmopatisinin kotulesmesine veya siddetinin artmasina neden olan faktorler sunlardir:
1) Siddetli ve uzun sure devam eden tiroid bezi fazla calismasi (hipertiroidizm),
2) Hastanin asiri dozda Propiltiourasil veya Metimazol kullanmasi sonucunda tiroid bezi yetmezligine (hipotiroidiye) girmesi (TSH’nin yukselmesi),
3) Sigara icmek,
4) TSH-reseptor antikorlarin cok yuksek olmasi
Gozun One dogru Cikma Derecesi Nasil Olculur?
Oftalmopatide ust goz kapaklarinda kasilma veya cekilme vardir. Goz yuvari one dogru firlar ki, buna ekzoftalmi veya proptozis denir. Proptozis, yani gozun one dogru cikma derecesi goz doktoru tarafindan Hertel ekzoftalmometresi denilen bir aletle olculebildigi gibi goz tomografisi veya MR tetkiki ile daha hassas olarak olculur. Her irka gore gozun one dogru cikma miktari degisiktir. Turklerde gozun 21 mm’nin uzerinde cikinti yapmasi anormaldir. Gozun one dogru cikmasinin nedeni goz yuvarlaginin arkasinda bulunan yag dokunun artmasina ve goz kaslarinin iltihap nedeniyle sismesine baglidir.
Toplar damarlarda kanin fazla olmasi ise goz etrafindaki dokularin sismesine neden olur. Goz kaslarindaki sisme ise cift gormeye neden olur. Goz kirmizi bir renk alabilir ve bazi hastalar goz kapaklarini kapatamaz. Isiktan rahatsiz olma, yanma hissi ve gozde agri gibi sikayetler olabilir.
Goz Hastaliginin Kac donemi vardir?
Oftalmopatinin 2 evre veya donemi vardir:
1-Ilk baslangic donemi veya iltihabi donem veya aktif faz (3-9 ay surer)
2- Dokularin sertlestigi donem (Fibrotik faz )
Hastalik ilk donem denen iltihabi evrede tedaviye cevap verebilir. Dokularin sertlestigi ikinci donemde tedaviye maalesef yanit azdir.
Goz hastaligi Nasil Tedavi edilir?
Graves oftalmopati tedavisinin 3 asamasi vardir:
1- Hipertiroidizmin yani T3 ve T4 hormon yuksekliginin tedavisi
2- Sikayetlere yonelik tedavi
3- Oftalmopatinin yani goz hastaliginin tedavisi (Ilac veya ameliyat tedavisi)
1-Hipertiroidizmin (tiroid bezi asiri calismasinin) tedavisi : Propiltiourasil veya Metimazol gibi ilaclarla yuksek olan T3 ve T4 hormonlarinin normal seviyeye gelmesi goz belirtilerini bazi hastalarda tamamen duzeltir. Bu duzelmenin veya iyilesmenin ilaclardan degil hormonlarin duzelmesinden ileri geldigi gosterilmistir. Radyoaktif iyot tedavisinin oftalmopatiyi kotulestirdigi iddia edilmistir. Ancak bu durumun siddetli oftalmopatilerde ve sigara icenlerde olusur.
2-Sikayetlere yonelik Tedavi: Goz kapamalari, yapay goz damlalarinin kullanilmasi ve gece yatarken yatagin bas kisminin yukari kaldirilmasi kisiyi rahatlatabilir. Gunesten rahatsiz olma, soguga ve ruzgara karsi hassasiyet durumlarinda gunes gozlugu ve yapay goz damlalari veya yaglari kullanilabilir. Yatarken gozlerin kapatilmasi da faydali olur.
3-Gozdeki Hastaliga Yonelik Tedavi :
Ilac tedavisi hastaligin iltihabi doneminde daha etkilidir. Gozdeki dokular sertlesmisse bu ilaclarin etkisi az olur. Ilac tedavisi olarak kortizon tedavisi yapilir.
• Kortizon Tedavisi: kortizon tedavisi gozdeki agri ve sisligi giderir. Kortizonla birlikte mideyi korumak icin bazi ilaclar da alinir. Kortizon kullanan kisilerin tuzsuz yemeleri gerekir.
• Yeni kullanilmakta olan bazi ilaclar: Pentoksifilin ve antioksidan ilaclarin faydali olduguna dair arastirmalar vardir. Antioksidan vitaminler (C vitamini, selenyum, E vitamini gibi) ve omega-3 yag asitleri destek olarak faydalidir. Octreotid isimli bir ilac ile de faydali sonuclar alinmistir.
• Goz Ameliyati:
Gozun kornea adi verilen tabakasinda yara (ulserasyon) veya enfeksiyon gelismesine bagli olarak gozun retina adi verilen gormeyi saglayan tabakasinda hasar riski veya goz sinir harabiyeti riski nedeniyle gorme kaybi gelisebilecek hastalarda veya siddetli hastaligi olan kisilerde dekompresyon ameliyati denen ameliyatlar goz doktorlari tarafindan yapilabilmektedir.
Sikayetlerde iyilesme saglayan baska bir ameliyat goz kapaklarinin ameliyatidir (bilateral tarsorafi). Bu sayede gozun kornea tabakasinin hasarlanmasi onlenebilir veya en aza indirilir.